Hvíldartímaskoðun á fiskiskipum – hvað þarf að vera í lagi?
Eftirlit með vinnu- og hvíldartíma snýst um að kanna hvort vinna og hvíld áhafnar séu rétt skráðar og hvort vaktaskipan og mönnun styðji við þær kröfur sem gilda um skipið.
Góð skráning þarf ekki aðeins að sýna að tölurnar standist. Hún þarf einnig að gefa trúverðuga mynd af því sem gerðist um borð. Þegar reksturinn breytist þarf skráningin að endurspegla breytinguna.
Stutt svar
Við eftirlit með vinnu- og hvíldartíma getur þurft að leggja fram skrár og önnur gögn sem varpa ljósi á vaktaskipan, mönnun og raunverulegan rekstur.
Góðar skrár eiga að gera kleift að sjá:
- hverjir voru um borð,
- hvað var fyrirhugað,
- hvað var skráð sem vinna og hvíld,
- hvort viðeigandi hvíldarkröfur voru uppfylltar,
- hvort frávik komu upp og
- hvernig brugðist var við þeim.
Markmiðið er ekki að búa til fullkomna sögu eftir á. Markmiðið er að skrá raunverulegan rekstur jafnóðum, eftir því sem reksturinn leyfir, og sjá mögulegt frávik áður en lagaleg niðurstaða liggur fyrir.
Opinberar heimildir
- Lög nr. 82/2022 um áhafnir skipa, 21. gr. — Ákvæði um vinnu- og hvíldartíma á íslenskum skipum. Þar er meðal annars fjallað um hámarksvinnutíma, lágmarkshvíld og skiptingu hvíldar.
- Reglugerð nr. 975/2004 um vinnu- og hvíldartíma skipverja á íslenskum fiskiskipum — Setur kröfur um vinnu- og hvíldartíma og eftirlit á íslenskum fiskiskipum. Í 3. gr. er meðal annars kveðið á um 10 klst. hvíld á 24 klst. og 77 klst. á 168 klst.
- ILO C188 Work in Fishing Convention — Alþjóðlegt regluverk um vinnu- og velferðarmál fiskimanna.
Hvað er skoðað?
Kröfur um vinnu- og hvíldartíma fara eftir skipinu, fánaríki þess, tegund starfsemi og þeim reglum sem eiga við. Það er ekki til eitt staðlað „hvíldartímaskoðunarkerfi“ fyrir öll fiskiskip.
Tilgangur eftirlits getur einnig verið mismunandi. Eftirlit getur beinst að tilteknum áhafnarmanni, ákveðnu tímabili, skráningarkerfinu sjálfu eða því hvort vinnu- og hvíldartími endurspegli raunverulegan rekstur.
Fyrir íslensk fiskiskip skipta meðal annars máli 21. gr. laga nr. 82/2022 um áhafnir skipa og reglugerð nr. 975/2004 um vinnu- og hvíldartíma skipverja á íslenskum fiskiskipum.
21. gr. leggur áherslu á að vaktafyrirkomulag og heildarmönnun fiskiskipa sé þannig að vinnu- og hvíldartími sé í samræmi við lögin.
Ávallt þarf að staðfesta hvaða reglur gilda um viðkomandi skip.
Hvernig er skráning skjalfest?
Á íslenskum fiskiskipum setja 21. gr. og reglugerð nr. 975/2004 kröfur um vinnu- og hvíldartíma og eftirlit. Nánar er fjallað um íslensku reglurnar í leiðbeiningunum um vinnu- og hvíldartíma á íslenskum fiskiskipum.
Regluleg skráning raunverulegs vinnu- og hvíldartíma er góð framkvæmd. Hún gerir kleift að sýna hvernig vinnu- og hvíldartíma var fylgt þegar reksturinn breytist.
Hvaða gögn þurfa að stemma?
Við skoðun er mikilvægt að geta fylgt sömu ferð eða sama tímabili í gegnum mismunandi gögn. Ekkert eitt skjal segir alla söguna. Það sem skiptir máli er að gögnin stangist ekki á án skýringar.
Í einföldu máli má hugsa um ferlið í fimm skrefum:
- Áætlun
- Raunverulegur rekstur
- Vinnu- og hvíldartímaskrá
- Frávik
- Ráðstafanir
| Gögn | Hvað þau sýna |
|---|---|
| Áhafnalisti | Hverjir voru um borð |
| Vaktaplan | Fyrirhuguð vaktaskipan |
| Vinnu- og hvíldartímaskrá | Hvað var skráð sem vinna og hvíld |
| Rekstraráætlun | Forsendur og fyrirhugaður rekstur |
| Frávik og leiðréttingar | Hvað breyttist, hvers vegna og hver leiðrétti |
| Eftirfylgni | Hvernig brugðist var við endurteknum vandamálum |
Gögn úr mismunandi hlutum rekstrarins geta hjálpað til við að sannreyna hvort skráningin endurspegli raunverulegan rekstur. Hvaða gögn eru borin saman fer eftir tilgangi og umfangi skoðunarinnar.
Hvernig á að fylgjast með hvíldarkröfum?
Hvíldarkröfur eru ekki þær sömu fyrir öll fiskiskip. Þær fara eftir þeim lögum og reglugerðum sem gilda um viðkomandi skip.
Á íslenskum fiskiskipum gilda meðal annars eftirfarandi viðmið um vinnu- og hvíldartíma:
- hámarki 14 klst. vinnu á hverju 24 klst. tímabili og 72 klst. vinnu á hverju sjö daga tímabili, eða
- að minnsta kosti 10 klst. hvíld á hverju 24 klst. tímabili og 77 klst. hvíld á hverju 168 klst. tímabili.
Þetta eru tvö viðmið sem lögin setja fram, eftir því hvaða reglur eiga við — ekki stilling sem útgerðin velur að vild.
Þar sem reglur um skiptingu hvíldar eiga við má skipta hvíld í allt að tvö tímabil. Annað þeirra skal vera að minnsta kosti sex klukkustundir og ekki mega líða meira en 14 klukkustundir milli hvíldartímabila. Klofin hvíld er síðan viðbótarathugun ofan á viðeigandi hvíldarmörk.
Ekki ætti að lesa 10/24 og 77/168 af þessari síðu sem almenna reglu fyrir öll fiskiskip. Ávallt þarf að staðfesta hvaða viðmið og undanþágur gilda um viðkomandi skip.
Þar sem hvíldarkröfur eiga við þarf að fylgjast með þeim yfir hlaupandi 24 og 168 klst. tímabil, eftir því sem reglurnar kveða á um, en ekki aðeins frá miðnætti til miðnættis eða eftir almanaksvikum.
Skipverji getur þannig verið með næga hvíld þegar hver dagur er skoðaður fyrir sig en samt fengið of litla hvíld þegar vinnuálag safnast upp yfir lengra tímabil.
Þar sem reglur um klofna hvíld eiga við þarf einnig að fylgjast með lengd hvíldartímabila og bilinu á milli þeirra.
Hvað gerist þegar reksturinn breytist?
Vaktaplan er áætlun. Á fiskiskipi getur raunverulegur rekstur breyst hratt vegna veðurs, veiða, bilana eða hafnarskilyrða.
Góð skráning reynir ekki að láta raunverulegan rekstur líta út eins og fyrirfram ákveðna áætlun. Hún sýnir muninn.
Þegar reksturinn víkur frá áætlun er gagnlegt að skrá þrjú atriði:
- hvað breyttist,
- hvers vegna það breyttist og
- hvað var gert í kjölfarið.
Stutt og skýr færsla samdægurs er betri en löng frásögn mörgum dögum síðar. Ef leiðrétting fer fram síðar ætti hún að vera rekjanleg.
Hvað ef hvíld er í hættu?
Mikilvægast er að hvíldarmörk séu ekki aðeins reiknuð út eftir að ferðinni lýkur. Viðvaranir hafa mest forvarnargildi áður en vandamálið verður að staðfestu fráviki.
Ekki bíða eftir niðurstöðu eftir á — skoðaðu mögulegt frávik tímanlega.
Ef fyrirliggjandi upplýsingar sýna að áhafnarmaður stefnir í að fá minni hvíld en reglur gera ráð fyrir þarf að bregðast við eins fljótt og mögulegt er.
Mögulegar ráðstafanir geta verið að:
- færa til vaktir,
- endurdreifa verkefnum,
- kalla inn afleysingu,
- breyta rekstrinum eða
- sjá til þess að hvíld komi áður en næsta vakt hefst.
Hvað er viðeigandi fer eftir aðstæðum og þeim reglum sem gilda um skipið.
Hvernig á að bregðast við frávikum?
Frávik þýðir ekki sjálfkrafa að skipið hafi verið illa rekið. Á fiskiskipum koma upp aðstæður sem ekki var hægt að sjá fyrir. Það sem skiptir máli er hvernig brugðist var við.
Ef frávik kemur í ljós við skoðun er betra að geta sýnt:
- hvað gerðist,
- hvort um einangrað eða endurtekið frávik var að ræða,
- hvaða ráðstafanir voru gerðar og
- hvað hefur verið gert til að draga úr líkum á endurtekningu.
Ekki reyna að fela eða „snyrta“ skráninguna eftir á.
Gera þarf greinarmun á leiðréttingu skráningar og leiðréttingu á undirliggjandi vandamáli.
Að breyta einum tíma í skráningu leysir ekki vandamálið ef sama vaktaskipan heldur áfram að skapa of lítinn hvíldartíma.
Endurtekin frávik kalla á að skoða mönnun, vaktaplan eða verklag — ekki aðeins síðustu færsluna.
Hvernig undirbýr maður skoðun?
Undirbúningur þarf ekki að hefjast nokkrum dögum fyrir skoðun. Best er að hafa einfalt ferli sem er hluti af daglegum rekstri.
Athugaðu hvort:
- áhafnalisti og vaktaplan séu uppfærð,
- vinnu- og hvíldartímaskrár séu til staðar,
- frávik séu útskýrð og
- leiðréttingar séu rekjanlegar.
Einnig ætti að vera hægt að finna gögn fyrir ákveðinn áhafnarmann eða ákveðinn dag án þess að þurfa að leita lengi.
Góð innri yfirferð er að taka eitt nýlegt tímabil og fylgja keðjunni hér að ofan: áætlun → raunverulegur rekstur → vinnu- og hvíldartímaskrá → frávik → ráðstafanir.
Góð venja er að gera slíka yfirferð reglulega, til dæmis mánaðarlega fyrir eitt skip.
Markmiðið er að finna mynstur, ekki sökudólg.
Hvernig hjálpar MarRest?
MarRest veitir rafræna, rekjanlega leið til að skrá og yfirfara raunverulegan vinnu- og hvíldartíma. Íslensk lög mæla ekki fyrir um ákveðið form skráningar á fiskiskipum.
MarRest leysir ekki reglurnar með skráningu einni. Kerfið skráir, reiknar yfir og lætur vita þegar skráð eða fyrirhuguð vinna kallar á athugun.
Kerfið getur:
- athugað 24 klst. hlaupandi tímabil á klukkustundarfresti og eitt 168 klst. tímabil við lok hvers almanaksdags í aðalskýrslu,
- varað við þegar ný vakt getur skapað hvíldarfrávik og
- haldið viðeigandi gögnum á einum stað.
Kjarninn er einfaldur:
Skoðaðu mögulegt frávik tímanlega — ekki aðeins skráða niðurstöðu eftir að ferðinni lýkur.
MarRest metur engar lagalegar undanþágur. Það skráir, reiknar, varar við og styður yfirferð en kemur ekki í stað ábyrgðar útgerðar eða skipstjóra og ákveður ekki hvort gildandi reglur séu uppfylltar.